İplik

1. Kumaşın Tanımı ve Tarihsel Gelişimi

Öncelikle elbise yapımında ve zaman içinde örtü isteğiyle hareket edilen her alanda kullanılan keten, pamuk, yün ve ipek dokumaların geneline kumaş denir. Kumaş uzunlamasına çözgü ipliği ve çözgü ipliğinin içinden geçen atkı ipliğinin dokuması ile oluşur.

İlk dokuma kumaşının mucidi belli değildir. İlk dokuma tezgahının M.Ö. 4000 yıllarına rastladığı düşünülmektedir. İlk kumaş parçası Konya’nın Çumra ilçesindeki 9000 yıllık bir yerleşim yeri olan Çatalhöyük kazılarında bir bebek iskeletine sarılı olarak bulunan kumaş parçasıdır. Yapılan araştırmalar neticesinde kendirden dokunduğu anlaşılan kumaş parçasının dünyadaki ilk kumaş parçası olduğuna karar verilmiştir.

Buna göre ilk kumaşın bulunması insanlık tarihine dayanmaktadır. İlk kumaşın kendirden yapıldığına bakılırsa keten olduğu anlaşılabilir. Keten kumaşlar çok uzun süre kullanılmıştır.

2. Boyama Teknikleri ve Tarihsel Süreç

İpliklerin ve kumaşların basma ve boyama teknikleri eski dönemlere dayanmaktadır:

- M.Ö. 2. yüzyılda Roma'da boyanmış kumaş örnekleri kullanılmıştır.

- Tang Hanedanı döneminde Çin'de bağlamalı boyama yöntemiyle bezenmiş ipekler üretilmiştir.

- 4. yüzyılda Hindistan'da dokunmuş basma örnekleri kullanılmıştır.

- Doğuda 16. ve 18. yüzyıllar arasında Türk Hint İmparatorluğu'nda Bengal'deki Dacca'da baskılı ya da boyanmış müslin kumaşların üretildiği bilinmektedir.

17. yüzyılda teknolojinin gelmesiyle keten dokumalardan sonra pamuk, yün ve ipek dokumalar çoğalmış fakat ipek dokumalar imalatı ve değeri bakımından ancak saraylıların ve varlıklı kişilerin kullandığı bir kumaş olarak tarihte yerini almıştır.

Fransa'da 17. yüzyılda keten, pamuk, yün ve ipek ile dokunmuş kumaşlar hem fabrikalarda hem de evlerdeki tezgahlarda dokunuyordu. Savaşlar ve göçlerle Fransa'dan İngiltere'ye giden mülteciler tezgahlarını da yanlarında götürdüler; bundan sonra İngiltere'de kumaş dokuma hızla ilerledi.

3. Sanayi Devrimi ve Dokuma Teknolojisi

1490'da ünlü ressam Leonardo da Vinci'nin mekiği keşfetmesi dokumanın hızla gelişmesini sağladı. 1733 yılında uçan mekiğin keşfiyle imalat katlanarak artmıştı, fakat iplik üretimi yetersiz kaldı. Bunun sonucunda iplik üretiminin çoğalması için çareler aranmaya başlandı.

1767'de James Hargreaves yeterince iplik üretmeyen bükme aletini aldı, genişleterek aynı anda 120 iplik büken bir alet haline getirdi. O zamandan sonra gerek iplik imalatı gerekse dokuma tezgahları zaman içinde daha da gelişerek günümüze gelmiştir. Bütün bu çalışmalar günümüzdeki tekstil sanayinin temelini oluşturmuştur.

4. Yapılarına Göre Kumaşlar

Yapılarına göre kumaşları üç kategoride sayabiliriz:

Dokunmamış Kumaşlar

Çeşitli dokuma yolları dışında elde edilen keçeler, kağıt telalar ve elyaflar gibi kumaşlardır.

Dokunmuş Kumaşlar

Atkı ve çözgü ipliklerinin dokunması yoluyla elde edilen kumaşlardır.

Örülmüş Kumaşlar

Örme yoluyla elde edilen kumaşlardır; yuvarlak, çözgülü örme, düz örgüler ve danteller bu gruba girer.

5. Elyaf Türlerine Göre Kumaşlar

Tekstil sektöründe üretim yapılırken farklı lifler kullanılmaktadır. Ürünün sahip olması istenen özelliğine göre seçilen kumaşların her birinin diğerinden farklı özellikleri vardır. Kumaşlar hem üretildikleri elyaflara hem de kullanılacakları yerlere göre dokunurlar. Doğal kumaşlar ve sentetik kumaşlar olarak ikiye ayrılırlar.

Doğal Kumaşlar

Keten, pamuk, yün ve ipek iplikler ile dokunan kumaşlardır. Alerjik etki yapmazlar, giyimde kullanıldıkları zaman terleme yapmazlar ve organik özellikleri vardır. Yalnız çabuk buruşur ve ütüleri zordur.

Sentetik Kumaşlar

Sentetik kumaşlar dayanıklı, bakımları kolay, ısıya duyarlı ve renk dayanıklılıkları yüksek kumaşlardır. Günümüzde sentetik iplikler ile dokunanlar kullanımları bakımından daha pratiktir. Sentetik liflerin molekülleri doğada bulunmamaktadır.

Polyester lifleri günümüzde en çok kullanılan sentetik liflerdir ve ülkelerdeki ticari adları şu şekildedir:

- İngiltere: Terylene, Trevira

- ABD: Dacron

- Almanya: Diolen

- Türkiye: Perilen

6. Kumaşlarda Dokuma Sıklığı: Count (ct)

Kumaşlarda dokuma sıklığı ölçü birimi olarak Count (ct) kullanılır. Count, 2.54 cm uzunluğundaki kumaş parçasına yan yana sığan çarpı veya yarım çarpı adetidir. Count değiştiği zaman bu adet değişir. Bu ölçü kumaşın sık veya daha seyrek dokunduğu anlamındadır.

Sık dokunmuş kumaşlarda sayılabilen teknikler ve kanaviçe tekniği tam çarpı veya yarım çarpı işi rahatlıkla çalışılabilir. İşlemeler ince ve zarif görüntü verir. İşlemenin daha büyük görünmesi istenilirse küçük countlu kumaş seçilmelidir.

- Sık dokunuşlu kumaşlar: 25, 27 ve 32 count olarak dokunmuştur.

- Etamin olarak bilinen kumaşlar: 14, 16 ve 18 count olarak dokunmuştur.

Zamanımızda işlemelik kumaşlar, işlenecek tekniklere göre çok çeşitlilik kazanmıştır.